मालेगाव : लहान मुलांमध्ये मोबाईलचे वाढते आकर्षण; आरोग्यासाठी धोक्याची घंटा

मालेगाव प्रतिनिधी :

विज्ञान आणि तंत्रज्ञानाच्या झपाट्याने प्रगती करणाऱ्या युगात मोबाईल फोन हा दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनला आहे. संवाद, शिक्षण, माहिती आणि मनोरंजनासाठी उपयुक्त असलेले हे साधन आता घराघरात सहज उपलब्ध झाले आहे. मात्र लहान मुलांमध्ये मोबाईलचे वाढते आकर्षण पालक, शिक्षक आणि तज्ज्ञांसाठी चिंतेचा विषय ठरत आहे.

लहान वयात वाढतोय स्क्रीन टाइम

सध्या दोन ते पाच वर्षांच्या वयोगटातील अनेक मुले मोबाईलवरील व्हिडिओ, गेम्स आणि रील्समध्ये गुंतलेली दिसतात. तज्ज्ञांच्या मते, वाढता स्क्रीन टाइम मुलांच्या शारीरिक, मानसिक आणि बौद्धिक विकासावर परिणाम करू शकतो. बालपणात खेळ, संवाद आणि सर्जनशीलतेद्वारे होणारा नैसर्गिक विकास आता स्क्रीनच्या आहारी जात असल्याची खंत व्यक्त केली जात आहे.

आरोग्यावर होणारे दुष्परिणाम

मोबाईलचा अतिवापर केल्यामुळे मुलांमध्ये अनेक समस्या निर्माण होऊ शकतात:

• डोळ्यांवर ताण येणे आणि लहान वयातच चष्मा लागणे 👓

• डोकेदुखी, झोपेच्या तक्रारी आणि चिडचिड 😣

• लवकर थकवा येणे आणि एकाग्रता कमी होणे

• अभ्यास, वाचन किंवा एका गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करण्यात अडचण

मोबाईलवरील वेगाने बदलणारे व्हिडिओ आणि गेम्स मेंदूला सतत उत्तेजित ठेवतात. त्यामुळे संयम, प्रतीक्षा आणि सातत्य यांची सवय कमी होऊ शकते.

सामाजिक आणि भावनिक विकासावर परिणाम

अत्याधिक स्क्रीन टाइममुळे मुलांची मैदानी खेळ, चित्रकला, वाचन, संगीत यांसारख्या सर्जनशील उपक्रमांबद्दलची आवड कमी होऊ शकते. तसेच सामाजिक कौशल्ये, भावनिक समज आणि सहानुभूतीचा विकासही मर्यादित राहण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी व्यक्त केली आहे.

परिणामी लहान वयातच मुलांमध्ये एकाकीपणा वाढण्याचा धोका निर्माण होऊ शकतो.

पालकांनी घ्यावयाची काळजी

तज्ज्ञांच्या मते तंत्रज्ञानाचा पूर्ण विरोध करणे योग्य नाही, मात्र त्याचा मर्यादित आणि शिस्तबद्ध वापर आवश्यक आहे. पालकांनी खालील बाबींवर लक्ष देणे गरजेचे आहे:

• लहान मुलांसाठी निश्चित स्क्रीन टाइम ठरवणे ⏱️

• दोन वर्षांखालील मुलांना शक्यतो मोबाईलपासून दूर ठेवणे

• झोपण्यापूर्वी किमान एक तास मोबाईल वापर टाळणे 🌙

• मुलांना मैदानी खेळ, वाचन, चित्रकला, संगीत यांसारख्या उपक्रमांकडे वळवणे

• घरात “नो मोबाईल झोन” किंवा “फॅमिली टाइम” ठरवणे 👨‍👩‍👧‍👦

सजग पालकत्वाची गरज

तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे की दोन-तीन वर्षांचे मूल मोबाईल सहज हाताळते, हे क्षणिक कौतुक असू शकते. मात्र विचारशील, सर्जनशील आणि निरोगी पिढी घडवणे हेच खरे यश आहे.

तंत्रज्ञानाचा योग्य वापर मुलांच्या प्रगतीसाठी उपयुक्त ठरू शकतो; परंतु त्याचा अतिरेक धोकादायक ठरू शकतो. त्यामुळे मोबाईल आपल्या हातात असावा, आपण मोबाईलच्या हातात नसावे, ही जाणीव प्रत्येक पालकाने ठेवण्याची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे.