बुलढाणा
जलाशयांवरील संकट, अधिवास घटल्याने पक्ष्यांच्या संख्येत घट*
*बुलढाणा प्रतिनिधी :*
एकेकाळी हिवाळा सुरू झाला की बुलढाणा जिल्ह्यातील लोणार सरोवर, ज्ञानगंगा अभयारण्य, पलढग, गेरूमाटरगाव, वान प्रकल्प परिसर तसेच नदीकाठ आणि जलाशय स्थलांतरित पक्ष्यांच्या किलबिलाटाने गजबजून जात असत. मात्र, गेल्या काही वर्षांत या पक्ष्यांची संख्या आणि त्यांच्या मुक्कामाचा कालावधी घटताना दिसत असून, जिल्ह्याचा ‘पक्षी नकाशा’ बदलत असल्याची चिंता व्यक्त केली जात आहे.
### स्थलांतरित पक्ष्यांची घटती उपस्थिती
पूर्वी ब्राह्मणी बदके, नॉर्दर्न शॉव्हलर, कॉमन टील, ब्लॅक-विंग्ड स्टिल्ट, हेरॉन आणि एग्रेट यांसारख्या अनेक पक्ष्यांचे थवे या भागात मोठ्या प्रमाणावर दिसत असत. मात्र आता त्यांची संख्या लक्षणीय घटल्याचे पक्षी अभ्यासकांचे निरीक्षण आहे.
### अधिवासावर संकट
ज्ञानगंगा अभयारण्य परिसरात १५० हून अधिक पक्षीप्रजातींची नोंद असल्याची माहिती महाराष्ट्र इको-टुरिझममध्ये आहे. तसेच लोणार सरोवराची खाऱ्या-क्षारीय पाण्याची परिसंस्था स्थलांतरित पक्ष्यांसाठी महत्त्वाची मानली जाते. मात्र जलाशयांतील पाण्याची घटती पातळी, प्रदूषण आणि मानवी हस्तक्षेप यामुळे अधिवास धोक्यात आला आहे.
### पर्यावरणीय असंतुलनाची चिन्हे
पक्षी अभ्यासकांच्या मते, स्थलांतरित पक्षी हे पर्यावरणीय संतुलनाचे ‘जिवंत संकेतक’ आहेत. त्यांच्या संख्येतील घट ही निसर्गातील बदलांची गंभीर सूचना मानली जाते. जलाशयांमध्ये प्लास्टिक कचरा, सांडपाणी, रासायनिक शेतीचे अवशेष आणि वाढते पर्यटन यामुळे परिस्थिती अधिक गंभीर झाली आहे.
### प्रमुख कारणे
पक्ष्यांची संख्या घटण्यामागे खालील कारणे प्रमुख मानली जात आहेत:
* हवामान बदल आणि तापमानवाढ
* जलाशय आटणे
* प्लास्टिक व सांडपाणी प्रदूषण
* रासायनिक शेतीचा परिणाम
* किनारी वनस्पतींचा ऱ्हास
* अनियंत्रित पर्यटन व मानवी हस्तक्षेप
* गवताळ पट्टे आणि झुडपांचा नाश
### नैसर्गिक अधिवास धोक्यात
उन्हाळ्यात अनेक लहान जलाशय पूर्णपणे आटत असल्याने पक्ष्यांसाठी अन्नसाखळी विस्कळीत होत आहे. मासेमारीतील अनियंत्रित पद्धती आणि किनारी भागातील बांधकामांमुळेही पक्ष्यांचे नैसर्गिक विश्रांतीस्थळ कमी होत आहे.
*बुलढाण्याचा पक्षीवैभव टिकवण्यासाठी जलस्रोतांचे संवर्धन आणि प्रदूषण नियंत्रण ही आता तातडीची गरज असल्याचे तज्ज्ञांचे मत आहे
Users Today : 32